Een Aards voorbeeld van én/én denken

Aan de hand van een fascinerend voorbeeld, wil ik laten zien hoe kunst en wetenschap elkaar zouden kunnen versterken, waar ze elkaar nu vooral met wantrouwen zijdelings bekijken of hooguit gebruiken door ze voor hun eigen karretje te spannen. De oplossing ligt in de kracht van integratief denken: én/én, in plaats van óf/óf.

Het gaat hier om twee met elkaar strijdende theorieën die proberen te verklaren, ieder dus op hun eigen manier, waarom en hoe de continenten over de Aarde bewegen.

De eerste theorie, algemeen aanvaard binnen de wetenschappelijke gemeenschap, beschrijft min of meer los drijvende continentale platen bovenop een dieper liggende, vloeibare laag. De platen worden door aanwas van onderuit in de vorm van vulkanische activiteit in bepaalde richtingen geduwd. Zo kan het gebeuren dat twee continentale platen tegen elkaar aan botsen of schuren, wat op korte termijn aardbevingen e.d. kan veroorzaken en op lange termijn zorgt voor het ontstaan van bergen. Eén van de platen delft in zo’n botsing letterlijk het onderspit en verdwijnt langzaam onder de andere. Illustraties als deze worden gebruikt om het geheel te verduidelijken:

Illustratie theorie tectonische platen

bron: Wikipedia

De tweede theorie gaat uit van een Aarde die langzaam groeit. Lang geleden, zo bepleiten aanhangers ervan, was de Aarde een stuk kleiner en wat nu de diverse continentale platen zijn, gescheiden door grote stukken oceanische plaat, vormden toen één grote korst die de Aarde in haar geheel bedekten. Er wordt uitgegaan van dezelfde lagen en materialen als in de eerste theorie, maar van een compleet andere dynamiek. Het wordt allemaal erg duidelijk in dit volgende, fascinerende filmpje. Let ook op de toon van de verteller en hoe hij verwijst naar de wetenschappelijke gemeenschap en consensus. Daar wil ik het namelijk straks even over hebben. De inhoud is ook bere-interessant, maar daar gaat het dus even niet om:

Op diverse internetfora woedt een hevige discussie over de validiteit van de theorie van een groeiende Aarde. Daarbij wordt de kunstenaar Adams door wetenschappers of mensen die zichzelf graag als objectief en wetenschappelijk bestempelen, weggezet als een leek die ze niet allemaal op een rijtje heeft. Hij wordt gebombardeerd met details die zijn theorie zouden weerleggen, met technische onderzoeksverslagen en ingewikkelde wiskundige berekeningen, gebaseerd op dezelfde uitgangspunten die Adams juist in twijfel trekt.

Adams en veel van zijn sympathisanten doen op hun beurt ook weinig om een waardevolle dialoog op gang te brengen. Als je het filmpje hebt beluistert, is je vast het nauwelijks verborgen wantrouwen van Adams jegens wetenschappers opgevallen. Ook doet hij zijn best een schamper lachje te produceren, elke keer dat hij het heeft over iets als de “wetenschappelijke consensus”. Dit triggert natuurlijk wetenschappers die ziel en zaligheid investeren in het onderzoek naar de theorie waarin zij geloven. Zo wordt een discussie nooit een dialoog, zo blijft er eeuwigdurende tweespalt en never the twain shall meet.

Wat ik voor me zie is het nut van én/én denken, in plaats van óf/óf. Steeds vaker zie ik in situaties waarin twee mensen elkaars opvatting bestrijden

De kwadratuur van de cirkel

De kwadratuur van de cirkel - alleen op te lossen vanuit integratief denken: én/én

met argumenten, waar het zoeken naar een situatie waarin beide opvattingen waar kunnen zijn veel pragmatischer is. In de wetenschap dus, en ook (en zeker) in de politiek, in het bedrijfsleven en in persoonlijke relaties. Het zoeken naar een situatie waarin beide theorieën naast elkaar, of liever zelfs geïntegreerd kunnen bestaan, levert niet alleen veel harmonieuzere situaties op waarin twee partijen één worden in hun zoektocht, het wérkt ook gewoon veel beter. Waar in het óf/óf model zelden tot consensus wordt gekomen en er alleen een eind aan de tweespalt kan komen (uiterlijk dan) als één groep ‘verliest’ en de ander ‘wint’, kan in het tweede geval werkelijke vooruitgang geboekt worden doordat de kracht van beide ‘kampen wordt verenigd en gezichtsverlies niet mogelijk is. Het wordt een coöperatief en cocreatief proces, in plaats van een concurrentiestrijd.

Even terug naar de wedstrijd “Tectoniek vs. Groeiende Aarde”: Bij het bekijken van het filmpje dacht ik: aha, interessant idee! Wat een mooie observatie, dat die continenten een kleinere Aarde vrijwel precies zouden kunnen bedekken. Daar moet iets mee te doen zijn! Maar de wetenschappelijke gemeenschap, vanuit een heersende cultuur die op concurrentie is gebaseerd, reageert gesloten en afwijzend (ook vanwege de eerder genoemde vijandige opstelling van Adams). Zonder het perspectief van Adams in te nemen en met hem méé te denken, om zo gaten op te vullen die een leek nu eenmaal laat vallen, komen ze met het ene detail na het andere rapport, vanuit hun eigen perspectief, dat vanuit dat perspectief  Adam’s theorie lijkt te ontzenuwen. Adams voelt zich terecht niet gezien, gaat daardoor onterecht maar begrijpelijk nog harder ageren tegen de wetenschappelijke cultuur en consensus en snuift en foetert er op los. Een vicieuze cirkel dus, waaruit slechts ontsnapt kan worden door een meta-perspectief in te nemen.

Pas wanneer twee partijen bereidt zijn om hun eigen perspectief (tijdelijk! je kan altijd weer terug, er is niets engs aan! probeer het eens!) los te laten en vanuit de schoenen van de ander naar de situatie te kijken, bestaat de kans op een meta-perspectief. Je kunt dan beide ‘waarheden’ tegelijkertijd zien en zoeken naar een manier waarop ze elkaar ondersteunen en met elkaar integreren. Het wordt vanuit dat meta-perspectief ook veel makkelijker om je eigen standpunt te relativeren en los te laten, zodat het niet zo’n punt meer is als er dingen veranderen of verloren gaan.

Ik denk dat dit overstijgende perspectief overal nuttig is, maar in maatschappelijk verband het meest fundamenteel is als het gaat om kunst en wetenschap. In eerdere posts heb ik hier al uitvoerig over geschreven. Lees in dat verband mijn essay over alchemie “Ik wou dat ik twee hondjes was” voor een dieper beeld van deze integratie van schijnbaar tegengestelde maatschappelijke velden. Voor wat betreft het voorbeeld in dit artikel: ik denk dat Adams met de verbeeldingskracht van een kunstenaar een wezenlijke toevoeging heeft gedaan aan het onderzoek naar de bewegingen van onze continenten en dat de observatiekracht van de wetenschap hiermee aan de slag zou kunnen gaan om gezamenlijk tot een dieper inzicht te komen in de planeet waarop wij sámen wonen. Daar is van allebei een beetje moed voor nodig, en een stukje suspense of disbelief: gewoon even geloven dat alles kan. Dan kan alles.

Nou?

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s